Prostor_66

PROSTOR BANNER

,,BURNING EASA’’ kreativni potencijal otpada

EASA Montenegro dio je Evropske asocijacije studenata arhitekture, osnovane 1981. u Liverpulu, koja okuplja studente iz 49 zemalja (više na: https://www.easanetwork.org/). Nekoliko stotina studenata se povezuju tokom ljetnjih radionica, u različitim zemljama Evrope, gdje uz brojna predavanja, radionice, performanse kreiraju prostorne instalacije kojim demonstriraju stav na određenu temu. Ove godine, usljed pandemije COVID 19, EASA je održana u jednom malo drugačijem formatu, pri čemu je glavni EASA događaj u manjem obimu realizovan u Kragujevcu, dok su nacionalni koordinatori ostalih zemalja imali zadatak da održe radionice prilagođene svojim sredinama. U tom smislu, koordicaiono tijelo EASA-e za Crnu Goru (koordinator za crnu goru je miloš petrović), donosi odluku, da se ovogodišnja radionica održi u Podgorici, u ograničenim okolnostima, čime je raspisan poziv za 50 učesnika, koji su od 8. do 10.oktobra radili na ovogodišnjem zadatku. 

FME 9325

Foto: Damjan Spasojević

Kako se ove godine jubilarno obilježava tri decenije od usvajanja Deklaracije o ekološkoj državi Crnoj Gori, to je ujedno bio i povod, da upravo radionica EASA Montenegro 2021 problematizuje i preispita trodecenijski status ekološke države Crne Gore, prve tog tipa na svijetu. Izbor teme opredijelio je organizacioni tim, da za tutore ovogodišnje EASA-e, angažuju osnivače i aktere prvog crnogorskog centra za kreativni otpad O5LAB, u sastavu Dr Ema Alihodžić Jašarović i Nemanja Milićević, koji su konceptualno postavili ovogodišnju radionicu. Tema nastoji angažovati i osvijetliti probleme na kojima se zasniva koncept ekološke države, a koji su argumentovani zapanjujućim podacima, od kojih je jedan onaj da je Crna Gora najveći zagađivač Sredozemnog mora po glavi stanovnika, odnosno zemlja Mediterana sa najvećom stopom „curenja” plastike u more, sa 8 kg plastike po glavi stanovnika, na šta ukazuje izveštaj Međunarodne unije za zaštitu prirode (IUCN). Tutorski tim u tom smislu, sagledavajući otpad kao kreativni potencijal, koristi upravo motiv otpada, kao oblikovno sredstvo za izradu prostorne instalacije. Izbor crne pvc folije, koja u građevinarstvu ali i u poljoprivredi biva jedan od većih zagađivača životne sredine, svjesna je odluka tutorskog tima, a koja simbolično predstavlja aluziju na toksičan – zagađeni prostor u kome živimo, suprotno primjeni obavezujućih akata Deklaracije čiji smo potpisnici tri decenije. Izbor Kolektora, koji se nalazi u kompleksu bivše fabrike Titex, a koji je za potrebe radionice ustupio Savez arhitekata Crne Gore, takođe je dio konceptualnog pristupa koji opominje da potencijal brownfield naslijeđa u Crnoj Gori, može postati jedan od važnih aspekata održivog razvoja. Za razliku od dosadašnjih EASA radionica, ova će ostati upamćena po tome, što je ideja tutorskog tima, da cio paviljon na kraju izložbe i uvida javnosti bude ,,zapaljen’’ odnosno istopljen, odakle prefiks u nazivu ovogodišnje radionice – BURNING Easa. Na taj način, participanti će 16.oktobra promijeniti agregatno stanje paviljona i pretopiti ga u novi proizvod, čime se paviljon Burning EASA2021 simbolički može dalje prenositi na nove EASA destinacije, ali i transformisati beskonačan broj puta u neki potpuno novi proizvod. Na taj način, burning EASA paviljon imaće na neki način eternalnu a ne efemernu vrijednost.

FME 8330

Foto: Damjan Spasojević

Trodnevna radionica, na kojoj je učestvovalo oko pedesetak studenata mahom sa Arhitektonskog fakulteta iz Podgorice, zatim nekoliko studenata iz Francuske, Turske i Rusije koji borave na Erasmus razmjeni u Crnoj Gori, ali i nekoliko studenata sa Likovne akademije i Fakulteta vizuelnih umjetnosti, i Fakulteta za politehniku UDG, započela je brainstormingom na zadatu temu. Studenti su pod mentorstvom tutorskog tima, nakon cjelodnevnog promišljanja, i nekoliko pin up prezentacija, usvojili rješenje koje će biti realizovano u naredna dva radioničarska dana. Naime, ideja je izgraditi paviljon veličine cca 300m2 koji kod posjetioca treba da proizvede osjećaj tenzije i tjeskobe, uvodeći ga u potpuno crni neprijatni prostor oformljen sa svih strana crnim najlonom. Unutar tog paviljona, ideja je izgraditi ,,sobe’’ – prostorije u kojima će biti markirani i akcentovani problemi, na koje studenti posebno skreću pažnju. Te markirane teme biće jedine osvijetljene tačke u paviljonu i kao takve držaće snažan fokus na problem i potrebu njihovog razrješenja.

Studenti na ovaj način pokušavaju postaviti koncept za svaku pojedinačnu temu, koja bi kroz neki vid umjetničke instalacije, trebala ponuditi kritički stav na trideset ,,izgubljenih godina’’, gdje su reperkusije u prostoru vidljive i neprihvatljive za 21. vijek i zemlju koja ima prefiks ekološke. Imajući u vidu veliki stepen neusaglašenost ekonomije, tehnologije, ekologije i kulture, prije svega usljed nedostatka adekvatnih politika na tom polju, suočavamo se sa sunovratom sistema održivosti čije posljedice već sada osjećamo. Oživljavanje koncepta koji je kreiran 1991. godine mora dobiti novu dimenziju kroz suštinske inicijative čije pokretanje moramo sami preuzeti kao građani Crne Gore, jedna je od ključnih poruka učesnika ovogodišnje EASA radionice.

Među ,,osvijetljenim’’ tačkama, studenti su istakli sljedeće teme: Burning forests, Burning food, Burning concrete, Burning water, Burning rivers, Burning waste, Burning air i Burning plastic.

0164

Foto: Đorđe Živaljević

Prva tema opominje na nekontrolisane požare, čiji je najveći procenat izazvan ljudskom rukom i nemarnim ponašanjem, a čije su posljedice nesagledive po šume i parkove, biljni i životinjski svijet, ali i koji veoma utiču na povećanje stepena aerozagađenja. Studenti temu interpretiraju kroz umjetničku instalaciju, koja je sačinjena od izgorelih ostataka drveta, sa praznim oklopima kornjača koje su izgorjele u poslednjem požaru, koji je obuhvatio brdo Goricu.

Druga prostorna instalacija, ukazuje na zabrinjavajući problem zagađenja hrane, koji su posljedica proizvodnje alumunijuma u „Aluminijskom kombinatu“ u Podgorici, kao rezultat dva bazena crvenog mulja u Zetskoj ravnici, a koji su klasifikovani kao veoma opasni. Na taj način, zemlja, voda i vazduh bivaju zagađeni, što diretkno utiče i na kvalitet proizvoda iz ove oblasti (voće, povrće, mliječni proizvodi…) a samim tim i na živote građana koji tu hranu konzumiraju.  Stav studenata prezentovan je kao instalacija koju čini staklena kutija u kojoj se vidi nekoliko slojeva zemlje u presjeku, od kojih je jedan crvene boje, a na kojoj se nalazi toksično, crvenom bojom, obojeno voće i povrće.

0155
Druga prostorna instalacija, ukazuje na zabrinjavajući problem zagađenja hrane, koji su posljedica proizvodnje alumunijuma u „Aluminijskom kombinatu“ u Podgorici Foto: Đorđe Živaljević

Treća ,,soba’’ opominje na prekomjernu i nekontrolisanu betonizaciju prostora, sa akcentom na tendenciju da se betonizacijom zamijene potencijalne zelene površine i prostori, što dodatno dovodi do povećanja temperature, a istovemeno se smanjuje i kvalitet vazduha. Biljke koje rastu u betonskim blokovima, simbolički predstavljaju stav na ovu temu.

0175
Treća ,,soba’’ opominje na prekomjernu i nekontrolisanu betonizaciju prostora / Foto: Đorđe Živaljević

FME 9200

Foto: Damjan Spasojević

Četvrta soba posvećena je ideji o naftnom rudarenju iz podmorja, od čega su već odustale mnoge razvijene zemlje, budući da je svijet proteklih deceniju imao prilike svjedočiti posljedicama izlivanja ovog fosilnog goriva tokom samog procesa ekstrakcije. Crna Gora pod velom tajnosti rizikuje narušavanju cijelog jednog ekosistema a ujedno i turizma kao najbitnije privredne grane, budući da sve to direktno utiče na kvalitet morske vode ali i  biljnog i životinjskog svijeta u njoj. Ova soba akcentovala je scenu koja predstavlja izložbu crnih fosilnih ostataka iz Jadranskog mora, koju prati dnevnik arheologa iz 2651.godine a koji radi na ostacima Jadranskog mora, što predstavlja fikciju i režiranu priču kojim studenti ukazuju na opasnost i važnost ove teme.

0191

Foto: Đorđe Živaljević

Tema vode, prisutna je i kod instalacije broj pet, koja ukazuje na problem izgradnje minihidroelektrana na rijekama. Gotovo da nema rijeke bez male hidroelektrane, a postavljene cijevi narušavaju riječni ekosistem i predstavljaju ogromnu ekološku štetu zarad interesa pojedinaca i u krajnjem – zagađuju pitku vodu, koja je možda i najveće hidrološko blago u Crnoj Gori. Instalacija sa čašama u kojima se nalazi voda sa pijeskom i muljem, sa trakom koja opominje da voda nije za piće, na veoma likovno efektan način, ukazuje na ovu vrstu problema.

0188
Sve veća zagađenost vazduha u gradovima, jedna je od tema ovogodišnjeg paviljona. / Foto: Đorđe Živaljević

Podatak, da Pljevlja spadaju u 10 najugroženijih životnih sredina u Evropi, po mjerenjima stepena aerozagađenja Svjetske zdravstvene organizacije, dovoljno je uznemiravajući podatak koji traži hitnu intervenciju u zvaničnim politikama. Dok broj oboljelih od kancera raste, TE „Pljevlja“ i dalje nije tehničko-tehonološki prilagođena visokim ekološkim standardima Evropske unije.

Sedma ,,soba’’ nudi jedno zanimljivo vizuelno iskustvo, a čiji koncept se zasniva na zapanjujućoj informaciji,  da se u Crnoj Gori baca najviše hrane po glavi stanovnika, prema izvještaju UN, i to skoro 83kg/godišnje i to dominantno iz domaćinstava i ugostiteljskih objekata. Sa druge strane, nedostatakom edukacije na nivou socijalnih politika, paradoksalno toj činjenici, veliki broj ljudi je i dalje gladuje. Na to možemo uticati upravo redukcijom ovog tipa otpada čime dodatno usporavamo i uništavanje prirode, generalno zagađanje i emisiju štetnih gasova.

0245

Foto: Đorđe Živaljević

Poslednje od osam soba, problematizuje pitanje tretmana otpada. I nakon tri decenije od usvajanja Deklaracije o ekološkoj državi, Crna Gora još uvijek nema adekvatne politike upravljanja otpadom koje se sprovode u praksi, a na šta ukazuje alarmantan podatak da u domaćinstvima još uvijek nije uspostavljen standard primarne selekcije otpada. Gradske deponije funkcionišu po principu veoma prevaziđenih metoda ručne selekcije otpada, i ne postoje zvanične politike reciklaže i njegove reupotrebe nakon što dospije na deponiju. Najveća količlina otpada ipak završava u neformalnim prostorima, najčešće u prirodi. Pitanje građevinskog otpada takođe je neriješeno. Pitanje sanitarnog otpada koji je veoma opasan po zdravlje ljudi, je takođe problem koji čeka na rješenje.

Nakon trodnevne radionice, čiji rezultat je bio nesvakidašnji prostor u formi paviljona na tri stotine metara kvadratnih, javnost je imala mogućnost da isti posjeti narednih pet dana.

0177

Foto: Đorđe Živaljević

Ipak, najveću pažnju privukao je ipak drugi dio radionice, zakazan za 16.oktobar, kada su tutori, kao članovi O5LAB tima, sa nekolicinom participanata, istopili nekoliko stotina metara kvadratnih paviljona, sa ciljem da prikažu proces kreativne reupotrebe otpada. Koncept O5LAB –a, baziran je upravo na ideji o kreativnom otpadu i njegovoj mogućoj upotrebi u svrhu izrade nove vrijednosti, pri čemu se otpad  simbolično ,,vraća,, gradu i njegovim korisicima u novom, dizajnerskom obliku. Dio participanata (Sara Nišavić, Luka Čvorović, Bojana Ćulafić i Mijat Nikčevič), zaduženi za dizajn prototipa – upotrebnog predmeta koji je izrađen od istopljenog najlona, ponudio je jednostavno rješenje za element koji se može implementirati u javnom prostoru kao dio urbanog mobilijara, koji dobija naziv Burning Chair. Cio proces, izveden je ručno, u improvizovanim tehničkim okolnostima, ali koji teži prikazati ideju o reupotrebi otpada  koji se može pretvoriti u proizvod i kao takav postati dio novog vizuelnog identiteta crnogorskih gradova. Na taj način, takav koncept može biti jedna od zvaničnih metoda i politika upravljanjem otpadom, koja kao takva podrazumijeva složen sistem aktera, a koji počinju od samog korisnika i njegove primarne selekcije, koji mora postati imperativ ekološke države Crne Gore. Sam proces dizajna ali realizacije može integrisati veliki broj aktera i umjetnika, koji bi od sirovine nastale reciklažom – topljenjem otpada, mogli reagovati na različite načine sa različitim ishodima.

IMG 20211016 153441 01

Foto: Kristina Jeknić i Aida Ajdini

Kao jedan od rezultata EASA Montenegro 2021 radionice, je i zastava ekološke države Crne Gore, koja je simbolički odgovor na aktuelnu društveno političku realnost, koja je sve više bazirana na korišćenju zastave kao potrebi da se prikaže (ne) pripadanje jednom narodu ili prostoru. Na ovaj način, zastava ekološke države bila bi jedina univerzalna, zajednička i pomirujuća zastava za sve njene građane, a u dizajnerskom smislu, ukazuje na tri osnovna elementa na kojima počiva potencijal ideje o ekološkoj državi. Ideja o ekološkoj zastavi, dio je saradnje sa Nikolom Radonjićem, DAA Montenegro, i uskoro će biti prezentovana javnosti.

IMG 2a5f59d44896f83a29cf1b448e699630 V

Foto: Kristina Jeknić i Aida Ajdini

Osim radioničarskog dijela, ovogodišnja EASA-e u okviru trodnevnih aktivnosti, imala je veoma sadržajan program predavanja koja su u večernjim časovima, organizovana u okviru paviljona, i koja su bila dostupna široj javnosti putem live streaming na društvenim mrežama. Među predavačima su bili Mitesh Dixit iz DOMAIN office-a iz New York-a, Andrej Gajić istraživač iz Sarajeva (Sharklab ADRIA), koji svoja istraživanja o prisustvu plastike u morima radi u saradnji sa National Geographic (Sharke Tales) i Discovery channel (Plaastic Sharks expedition leader). Takođe, jedan od predavača iz regiona je hrvatski arhitekta i profesor na zagrebačkom Arhitektonskom fakultetu, Idis Turato, koji je na veoma inspirativan i svojstven način studentima pokazao svoj stav na temu ovogodišnje Ease. Domaću praksu i način na koji oni vide reciklažu i reupotrebu prostora, kroz svoje projekte i realizacije prikazali su arhitekti Goran Andrejin i Sonja Dubak (Studio ANDU). O5LAB u sastavu Nemanja Milićević, Ema Alihodžić Jašarović i Sanja Paunović Žarić, su kroz predavanje o modelima produkcije kreativnog otpada, prikazali ciljeve kojim teže u okviru njihove laboratorije.

Sve informacije o ovogodišnjoj EASA Montenegro radionici, možete naći na internet stranicama EASA Montenegro.

 LOGO WHITE

Časopis za Arhitekturu, građevinarstvo, enterijer. dizajn i ličnosti.

Kontakt


Tel: +382 (0) 20 653 271

Tel: +382 (0) 69 429 375

Tel: +382 (0) 67 210 904

E-mail: casopisprostor@gmail.com

Podgorica

 

Časopis Prostor u inboxu

PRIJAVA ZA NEWSLETTER:

We do not spam!