156CM Slicica naslovne pored logoa

lamex baner

Biofilna arhitektura

Pejzažna arhitektura /

Pojam biofilije pojavljuje se prvi put sedamdesetih godina prošlog vijeka, kada ga uvodi E. From, sociolog i psihoanalitičar, i determiniše ga kao ljudsku težnju i afinitet prema svemu što je živo, prema samoj prirodi. U narednoj deceniji, 1984. godine biolog E.O. Vilson nadovezuje se na ovu teoriju i označava biofiliju kao unutrašnju, iskonsku, urođenu, odnosno genetsku vezu čovjeka sa prirodom, koju obrazlaže u knjizi Biophilia.

Iako je koncept biofilne arhitekture relativno usko vezan za objekte i otvorene prostore, a preko vizuelnih i drugih čulnih senzacija, ovaj pojam u svom istinskom značenju adresira na emocije, osjećanja koja se aktiviraju primjenom njenih osnovnih principa.

architecturalrecord com Sean AirhartSfere, sjedište kompanije Amazon, USA

czxcxz

Brojne studije pokazale su pozitivne efekte interakcije čovjeka sa prirodom u gradskim populacijama, kao što su: povećanje produktivnosti, smanjenje nivoa stresa, poboljšanje sposobnosti za učenjem i usvajanjem novih vještina, kao i povećana sposobnost oporavka nakon tjelesnih ili mentalnih bolesti. I sami smo upravo sada svjedoci ovakvih tvrdnji, jer se u proteklim mjesecima više nego ikada pokazalo koliko smo, najčešće nesvjesno, ipak duboko povezani sa prirodom, i koliko nam je potrebna za normalno funkcionisanje, na svim nivoima.


Implementacija ovakvih rješenja podrazumijeva prije svega odluku samog projektanta da se na taj način izrazi, ali i spremnost donosioca odluka da tako nešto podrži, što je izuzetno važno u domenu javnog sektora. U širem smislu, projekti većih razmjera (stambeni ili poslovni kompleksi, javni objekti i infrastrukturni sistemi, parkovi, obale rijeka ili mora…) realizovani na ovaj način postaju dublje povezani sa kontekstom mjesta u kome nastaju, korespondirajući sa specifičnim spoljašnjim uslovima ali i sa svojim posjetiocima, korisnicima. Oni tako prevazilaze okvire isključivo upotrebne i estetske vrijednosti i ostvaruju dublju, smisleniju vezu sa svojim korisnicima, što je i osnovni princip biofilnog pristupa.


Ovakve veze između čovjeka i prirode, kao i njihov značaj prepoznati su i u svijetu arhitekture, te se pojam biofilne arhitekture pominje još prije nekoliko decenija, ali se on stidljivo pojavljivao, sve do sada. Brutalni kapitalistički pristup životu, pa tako i urbanizmu i arhitekturi, uslovio je da se u svijetu u kome se stalno ide naprijed, potiskujući sve ono što je naša suštinska, prirodna potreba, otvori put ka drugačijem, holističkom pristupu arhitekturi.

renew org au Derek Swalwel Austin Maynard Architects

Pogrešno je, i površno ubjeđenje da je glavni princip biofilne arhitekture uvođenje zelenila kao elementa u proces dizajniranja, kroz vertikalno, krovno zelenilo, kao i ono u enterijeru. Ono to svakako jeste, ali samo djelimično, a principi ovakvog procesa projektovanja podrazumijevaju mnogo kompleksiniji pristup, prije svega u kontekstu mjesta i vremena u kome neki ’objekat’ istraživanja nastaje. Kontekst mjesta u kome neko djelo nastaje podrazumijeva da se ono ne može primjeniti na neko drugo mjesto, pa je u tom smislu praksa u kojoj se ponavljaju slični obrasci u potpuno različitim prostornim kontekstima prosto diskutabilna. Uvažavnje parametara kao što su insolacija, pravac i intenzitet vjetrova, karakter i horizontalna i vertikalna distribucija vegetacije, dužina trajanja dana, karakter klimatskog područja, i slično, upućuju na vrlo kompleksno istraživanje konteksta mjesta, te prilagođavanje objekta istraživanja tim elementima. To znači da će se ova prilagođavanja ispoljiti kroz različitu materijalizaciju fasada, unutrašnji raspored i oblik prostorija, veličinu i karakter otvora na fasadi, kao i na uređenje okolnog prostora u skladu sa ovim prirodnim osobenostima.

www world landscapearchitect Sean Airhartworldlandscapearchitect.com/Sean Airhart Photographu

Principi biofilne arhitekture prevazilaze principe održivosti, jer se ne ograničavaju samo na ublažavanje uticaja- recikliranje, održivo korišćenje energetskih resursa i sl. Biofilna arhitektura, targetira upravo spomenutu urođenu povezanost ljudi sa prirodom, te se i u samom pristupu oslanja na simulaciju prirodnih procesa i obrazaca, ali i oblika, struktura i pojava. Ove se veze ostvaruju i kroz vizuelnu korespondenciju sa prirodnim okruženjem, prisustvo vode u različitim oblicima, protok vazduha u prostoru, dinamiku osvetljenja, kao i kroz geometrijske šablone koji su inspirisani onim u prirodi, u biti kreiranjem prostora koji će pružati svojevrsno utočište i otklon od svakodnevnog. (Dr Philip Roös, 2017)

René Duboas, obrazlaže da se koristeći ove principe mogu stvarati nova okruženja koja će biti ekološki osviješćena, estetski prijatna i ekonomski poželjna. Time se stvara efekat reciprociteta- kroz promjene u ljudskoj svijesti i životnom okruženju proizilaze i dizajnerska rješenja koja su mnogo svjesnija i prilagođenija. (Rene Dubos, The Wooing of the Earth, 1980).

Iako svjesni teorijskih postavki ovakvih tendencija, njihova implementacija u proces dizajniranja, u stvaralački proces, je ono što je svakom profesionalcu koji ovome teži, uvijek najizazovnije.

xvccxvFreebooter Housing, Amsterdam/copyright Francisko Nogueira

Prema Potteiger & Purinton (1998) i Browning et al (2014) definisano je 15 glavnih principa u procesu projektovanja koji se oslanjaju na osnove biofilnog pristupa, i to:

Značajno je da se ostvarivanje ciljeva zasnovanih na ovim principima uopšte ne mora dešavati kroz fizičku ili očiglednu vezu objekat-priroda, već se oni mogu ostvariti i kroz potpuno odsustvo ovako očiglednih veza, upravo kroz principe virtuelnog, iluzornog sistema, sa istim ili sličnim efektom. Ovi se principi dalje razrađuju u zavisnosti od prirode samog objekta interesovanja. Zvuk, miris, različite teksture, materijalizacija kroz prirodne materijale ili šablone slične prirodnim (završna obrada zidova, fasada, stubova), zatim skulpture, obrađen kamen i slično, takođe upućuju na ostvarivanje biofilnih principa. Princip cirkulacije svježeg vazduha, kao i oscilacije u osvjetljenju asociraju na prirodno okruženje, čak i u prostoru koji ne mora direktno biti povezan sa spoljašnjim okruženjem. Aktivacija određenih emocija u ovakvim prostorima, kroz formiranje refugijalnih prostorija (osamljenost, mir) ili pozicioniranje posjetilaca na visokim tačkama sa kojih osjećaju izvjesnu dozu straha, ili nelagode, a bez stvarne opasnosti, ili prikrivanje određenih tačaka paravanom ili zelenilom (mističnost), uvode posjetioca u zonu komfora ili u zonu nepoznatog, što su sve doživljaji koji su prisutni i u prirodnom okruženju.

renew org au Di Snape Melburn

Iako su arhitektonski objekti najčešće predmet ovih principa, jer se oni najlakše percipiraju, čitaju, biofilni principi primenjljivi su i u drugim sferama arhitektonsko urbanističke prakse, pa se već u poslednjim godinama pojavljuju termini kao biofilni urbanizam, biofilni gradovi i sl.- forma je promjenljiva ali suština ostaje ista.

Implementacija ovakvih rješenja podrazumijeva prije svega odluku samog projektanta da se na taj način izrazi, ali i spremnost donosioca odluka da tako nešto podrži, što je izuzetno važno u domenu javnog sektora. U širem smislu, projekti većih razmjera (stambeni ili poslovni kompleksi, javni objekti i infrastrukturni sistemi, parkovi, obale rijeka ili mora…) realizovani na ovaj način postaju dublje povezani sa kontekstom mjesta u kome nastaju, korespondirajući sa specifičnim spoljašnjim uslovima ali i sa svojim posjetiocima, korisnicima. Oni tako prevazilaze okvire isključivo upotrebne i estetske vrijednosti i ostvaruju dublju, smisleniju vezu sa svojim korisnicima, što je i osnovni princip biofilnog pristupa.

Napisala: Danica Mihaljević Davidović,diplomirani inženjer pejzažne arhitekture

 

 LOGO WHITE

Časopis za Arhitekturu, građevinarstvo, enterijer. dizajn i ličnosti.

Kontakt


Tel: +382 (0) 20 653 271

Tel: +382 (0) 69 429 375

Tel: +382 (0) 67 210 904

E-mail: casopisprostor@gmail.com

Podgorica

 

Časopis Prostor u inboxu

PRIJAVA ZA NEWSLETTER:

We do not spam!