17. Bijenale arhitekture u Veneciji

Bijenale arhitekture u Veneciji je zbog pandemije pomjereno za 2021. godinu i trajaće 6 mjeseci kao što je prvobitno planirano. Pod pokroviteljstvom Predsjednika Crne Gore, uz podršku Glavnog grada, a u organizaciji APSS Instituta i kompanije Strategist, na Bijenalu arhitekture u Veneciji, 22. maja zvanično je otvorena izložba posvećena liku i djelu Svetlane Kane Radević jedne od najznačajnijih arhitektica druge polovine 20. vijeka u ovom dijelu Evrope.

Kako ćemo živjeti zajedno? / How will we live together? je tema ovogodišnjeg bijenala koji je postavio umjetnički direktor – kustos trenutno aktuelnog Bijenala arhitekture u Veneciji, američko-libanski arhitekta Hashim Sarkis.

Ovo je najznačajnija svjetska smotra arhitekture koja je idejno koncipirana oko zajedničke teme koja je uvijek globalna i aktuelna i koja treba da uspostavi dijalog. Ovogodišnja tema se bavi pitanjem šta je budućnost našeg zajedničkog života i odgovornosti arhitekture prema svijetu i odnosu sa okruženjem. Na temu odgovaraju zemlje učesnice iskazujući svoje stavove, razmišljanja i tendencije kroz projekte, izložbe, instalacije.

U vremenu širenja političkih podjela i rastućih ekonomskih nejednakosti, ova tema istražuje arhitekturu kao materijalno, prostorno i kulturno polje, upućuje arhitekte ka angažovanju drugih stručnjaka u svojim istraživanjima – umjetnike, investitore, političare, naučnike, ali i građane.

S obzirom da dolazi do tektonskih poremećaja u svim slojevima društva, ova tema u periodu korona pandemije dobila je dodatni značaj, samim tim što potencira jedan kolektivni način življenja koji je u ovoj pandemiji zapravo bio onemogućen. Pitanje koje se nameće je kako reorganizovati prostor tako da možemo da živimo sigurno u vrijeme pandemije.

Izložba pod nazivom „Svetlana Kana Radević – poslijeratna arhitektura između centra i periferije“ (Skirting the Centre: Svetlana Kana Radević on the Periphery of Postwar Architecture) trajaće do 21. novembra za međunarodnu javnost. Izložba ima za cilj da predoči javnosti važnost Kaninog stvaralačkog opusa kroz prikazivanje fotografija, originalnih crteža i skica, kao i korespodencije iz njene lične arhive.

Foto: Iva Popovska

Foto: Luka Bošković

Svetlana Kana Radević (1937-2000) koja je sarađivala sa Luisom Kanom i Kišom Kurokavom, projektovala je antifašističke spomenike, stambene objekte ali i hotele. Naime, njen rad je ušao u centar pažnje nakon što je pobijedila na konkursu za dizajn Hotela Podgorica (1964-1967) u glavnom gradu Crne Gore a kasnije i Hotela Zlatibor (1979-1981). Od radova se posebno izdvajaju i stambena zgrada u Petrovcu (1967), Autobuska stanica u Podgorici (1968) kao i Spomenik palim borcima na Barutani(1980).

Foto: Luka Bošković

Svetlana Kana Radević bila je najmlađi (29) laureat prestižne Borbine nagrade za arhitekturu, 1969. godine. Ona je jedini arhitekta iz Crne Gore i jedina žena arhitekta dobitnik ovog najvećeg arhitektonskog priznanja u tadašnjoj Jugoslaviji.

Kako kažu iz organizacionog tima, uložili su velike napore da na pravi način i u pravom svijetlu predstave njen rad, i posebno su zahvalni Kaninoj porodici i svima onima koji su pomogli, i stavili im svoju arhivu i materijale na raspolaganje. Njihovo povjerenje za njih je bila velika obaveza, odgovornost i zadovoljstvo.

Iako su realizacija cijelog projekta, a time i njihov zadatak, bili otežani u uslovima pandemije, to ne znači da on gubi na svom značaju, već naprotiv. Upravo iz ovog razloga, kao i zbog smjernica Vlade Italije za suzbijanje širenja COVID-19, bili su primorani da događaj povodom otvaranja koji će biti upriličen za visoke zvanice i stručnjake iz oblasti odlože za avgust ili septembar, kada epidemiološke mjere budu to dozvolile.

Među 63 nacionalna učesnika 17. Bijenala arhitekture, koji će se predstaviti u paviljonima u Đardinima, Arsenalu i u centru grada, najavljene su i četiri zemlje koje prvi put učestvuju – Grenada, Irak, Uzbekistan i Azerbejdžan.

Foto: Luka Bošković

Iz regiona bivše Jugoslavije u nacionalnim paviljonima predstavile su se Srbija, Crna Gora, Hrvatska, Sjeverna Makedonija i Kosovo.

Zlatni lav za životno djelo dodijeljen je španskom arhitekti, predavaču, kritičaru i teoretičaru Rafaelu Moneu, a posthumno brazilsko-italijanskoj arhitekti, dizajnerki, scenografkinji, umjetnici i kritičarki Lini Bo Bardi.

Američki paviljon je jedan od najzapaženijih

Monumentalna drvena instalacija predstavljena je na pročelju američkog paviljona. Dizajniran od strane Paul Preissner i Paul Andersen, ko-kustosa paviljona. Struktura je u potpunosti prohodna na četiri sprata i poziva ljude da iskuse oblike i tehnike uokvirivanja drveta iz prve ruke. Instalacija je dio „američkog uokvirivanja“, izložbe koja istražuje sveprisutnost i estetsku snagu konstrukcije u drvenom okviru u američkoj arhitekturi. U Sjedinjenim Državama iz 19. veka, drvene konstrukcije udovoljile su zahtjevima širenja stanovništva na zapad. Izgrađeni dodatak postojećem američkom paviljonu, „American Framing“, ispituje ovaj sistem konstrukcije i odražava se na njegovu propusnu arhitekturu.

Paviljon Austrije

Peter Mortenbock i Helge Mooshammer

Austrija je osmislila platformu za raspravu o tome kako zamišljamo arhitekturu budućnosti. Zapravo, austrijski doprinos, nazvan „Platforma Austrija“, čiji su kurirali Peter Mortenbock i Helge Mooshammer, nastoji da artikuliše duboke promjene uspostavljene razvojem digitalnih platformi u našem izgrađenom okruženju.

Istražujući fenomen platformnog urbanizma, austrijski doprinos Venecijanskom bijenalu 2021. godine bavi se razvojem naših gradova povezanim sa porastom platformaškog urbanizma, transformišući sam paviljon u platformu za aktivno kritičko bavljenje potencijalima budućnosti i njegove arhitekture .

Osmi kilometar/Srbija

Izložba autorskog tima Moderni u Beogradu

 Photo: MuBGD

Srpski paviljon arhitekture u Veneciji istražuje vezu između gradske ekonomije i njegove urbane strukture - koju tim kustosa definiše kao odnos života i rada - istražujući budućnost mono-funkcionalnih industrijskih gradova. Predstavljena pod nazivom Osmi kilometar a koju je osmislio MuBGD, izložba koristi rudarski grad Bor, smješten u istočnoj Srbiji, kao studijski slučaj kako ekonomske aktivnosti nisu oblikovale samo urbano okruženje, već i oblike kolektiviteta povezane sa njim.

  Photo: MuBGD

 Photo: MuBGD

Stanovnici Bora klasifikuju prostore grada kroz postojećih sedam kilometara, računajući od kopa Bor kao početnu tačku - „nulti kilometar“ ili „kraj sveta“. U tom smislu, „osam kilometara“ predstavlja kvalitativno novi sloj grada, koji sugeriše pravce njegovog daljeg razvoja izvan rudarske industrije. Izložba prepoznaje sposobnost arhitekata da izazovu debatu o sadašnjosti i budućnosti Bora, a možda i drugih sličnih gradova.

 Photo: MuBGD