156CM Slicica naslovne pored logoa

banner SS1

Alternacija kao novi koncept grada

Museo del Novecento

I dok odmor provodim uživajući sa porodicom u fascinantnim predjelima sjevera lijepe naše, prihvatajući činjenicu da smo otkazane letove i planove ostavili za srećnija vremena, a da ljetovanje ove godine provodimo na domaćem terenu, prisjećam se posljednjeg putovanja, gdje smo bezbrižno uživali u novogodišnjim praznicima, ne sluteći da smo se sa kataklizmičnim scenarijima Covid-a iz Milana mimoišli za svega 20ak dana. Tek što smo se vratili sa putovanja, i još nismo uspjeli sumirati utiske, tradicionalno izraditi fotografije za album, svijet se okrenuo naopačke, i ja tek sada prelistavam putopis i dnevnik, osvježavajući sjećanje na jedan od gradova koji je na mene ostavio poseban utisak, zbog veoma neočekivanog revitalizujućeg pristupa tretmanu gradskih prostora. 

vhgmjhBosco Verticale

Desetodnevni boravak u Milanu, koncipirala sam kao jednu nimalo laku arhitektonsku turu, i šetački maraton za trogodišnju ćerku i muža, ali moji saputnici su već navikli na to, pa smo krenuli redom. Osim klišeiziranih toponima iz turističkih vodiča, koji se uglavnom kod nas obilaze prvih dana, uz lagane pauze uz kapućino i puteraste kroasane, prošli smo sve ono što vam najbolji turistički vodiči serviraju kao must see. Bilo je to vrijeme kada smo sa poslednjeg sprata  fenomenalnog muzeja Novecento, gledali trg ispred milanske katedrale koji vrvi od ljudi, dok pored nas turisti iz cijelog svijeta gledaju postavku bez distance i maski. Već prvih dana zaljubljena u njegove parkove, galerije, ulice i zgrade potpuno sam se uvjerila da Milano nije samo fensi šoping grad, kako ga mnogi predstavljaju, već grad sa najsavremenijim politikama urbane obnove, u kome upravo najveće modne kompanije igraju važnu ulogu u kreiranju kulturne scene i potencijala grada.


Kao važan segment u procesu ,,revitalizacije grada’’ nameće se i princip alternacije   kojom se predlaže ustupanje kancerogenih prostornih situacija, novim potentnim sadržajima, koji mogu doprinijeti kreiranju novog gradskog identiteta. Ovdje se ne misli samo na brownfield koncept korištenja fabričkih kompleksa, već smjenjivanje svih onih prostora koji su ocijenjeni lošim, u cilju poboljšanja komunikativnosti prostora i imidža grada. 


Tokom protekle decenije Milano je doživio najveću urbanu transformaciju i fazu dramatičnog arhitektonskog razvoja koja je u potpunosti i veoma radikalno promijenila sliku grada. Ideja o gradu počiva na konceptu očuvanja i promocije tradicionalnih vrijednosti grada, kulturno istorijskog naslijeđa, ali i u rapidnim i veoma rigidnim transformacijama cijelih zona grada koji promoviše principe održivosti i urbanog kvaliteta življenja, savremenih reanimacija i rekonstrukcija, a sve u cilju proizvodnje novog savremenog imidža grada koji će postati svjetski konkurentan. Tako je Milano postao ,,žarište’’ novih ideja, arhitektonskih i urbanističkih koncepata, koji uvažavaju slojeve prošlosti, nudeći najsavremenije odgovore dobijene na arhitektonskim konkursima, i potpisane od strane najvećih svjetskih imena arhitekture. Kao važan segment u procesu ,,revitalizacije grada’’ nameće se i princip alternacije   kojom se predlaže ustupanje kancerogenih prostornih situacija, novim potentnim sadržajima, koji mogu doprinijeti kreiranju novog gradskog identiteta. Ovdje se ne misli samo na brownfield koncept korištenja fabričkih kompleksa, već smjenjivanje svih onih prostora koji su ocijenjeni lošim, u cilju poboljšanja komunikativnosti prostora i imidža grada. Postavljajući na taj način u fokus ozbiljan prostorni i društveni potencijal, princip alternacije, upravo bi kompenzovao nove funkcionalne i prostorne vrijednosti mjesta, komunicirajući na taj način novi društveni prostor.

S G 3117House of Memory, Bakuh

baukuh huose of memory copyright Stefano Graziani

Ovaj princip mogao bi se razumjeti kao planska zaliha prostora koja omogućava kreiranje potpuno novih sadržaja na mjestima koja su u gradu markirana kao ,,pogrešna’’, i kao takva veoma dugo egzistiraju u prostoru, bilo da je u pitanju brisani prostor ili već izgrađena struktura. Ovakvo poimanje stvari može se tumačiti kao urbana obnova – rehabilitacija etiketirane zone grada, u cilju ostvarenja viših društvenih interesa i povećanje kvaliteta života u gradu. Na taj način, alternacija kao princip jednom prostoru može ponuditi različite sisteme intervencija kao što su oni manje radikalni a odnose se na rekonstrukciju i adaptaciju, do veoma restriktivnih, koje podrazumijevaju potpuno brisanje i anuliranje prostora, u cilju kreiranja potpuno novog sadržaja koji će u konačnici osnažiti socio – prostorni kapacitet grada, u cilju kreiranja savremenog imidža i novog savremenog identiteta. Ovakvi prostori nerijetko su poligon za meinstrim arhitekturu koja je vrhunac doživjela u poslednjih dvadesetak godina, uživajući u prostornim ekscesima koji za rezultat često imaju fetišistički formalizam i senzacionalistička arhitektura, koja u najvećoj mjeri zanemaruje sve ono što je kontekst u punom smislu,  proizvodeći  Las Vegas baby efekat. U fokusu ovakvih intervencija je profit, i efekat koji grad treba da postigne u globalnoj mreži, gradeći novi imidž grada i identitet koji ima predznak turističkog i tržičnog grada. Sa druge strane, ovakve dizajnerske šeme koje dekonstruišu postojeće tradicionalne identitete grada, označene su i prihvaćene kao avangardne.

U distriktu Porto Nuova najveći fan arhitekata je rezidencijalni kompleks sa dvije kule - Bosco Verticale (od 26 i 18 spratova) inspirisan djelom Itala Calvina iz 1957.godine, u kome se protagonist odlučuje da napusti zemlju i ode živjeti na drvetu, na osnovu čega je izgrađen objekat na kome se nalazi oko 900 stabala i preko 5000 drugih vrsta biljaka.


House of memory (Baukuh), koji je nominovan za Mies van der Rohe Award 2017. Objekat je završen 2015. godine, na osnovu projekta koji je dobio prvu nagradu na pozivnom arhitektonskom konkursu organizovanom 2011. 


Premještanje Fiere izvan Milana, i izgradnjom Novog izložbenog centra (Fuksas) u Rho-Peru otvorenog 2005. godine, 85 godina nakon prvog sajma 1920. otvorilo je gradu prostor za izgradnju novog savremenog gradskog centra. Međunarodni konkurs za preuređenje starog područja Fiere, koji je trebao ostvariti kvalitetnu povezanost sa okolnim urbanim kontekstom, zaključen je 2004. godine. CityLife je projekt koji je pobijedio na konkursu, kada je 20 izložbenih dvorana, ukupne zapremine oko 2.500.000 m3, srušeno i podvrgnuto urbanoj transformaciji, kojom predvode najveća svejtska imena Zaha Hadid (rezidencija Via Senofonte), Daniel Libeskind (Via Spinola rezidencije), Arata Izosaki, autori novog višenamjenskog distrikta, sa tri futurističke kule u sredini (Tre Torri), i stambenim blokovima dizajnirani za novi način života u gradu. U procesu izgradnje je i novi objekat grupe Bjarke Ingels (BIG), koji će biti završen 2023.godine. Osim fascinacije idejom, produkcijom i realizacijom, iako rizikujem da budem kritikovana, moram priznati da intimno nisam fan mejnstrim arhitekata čija arhitektura u ovom slučaju demonstrira moć kreirajući socijalnu segregaciju i prostore za stanovanje za visokoplatežnu elitu.

chngjhgvDavid Chiperfield, MUDEC

Osim ova dva najznačajnija distrikta, Zona Tortona-Savona koje je rezultat transformacije velikog industrijskog kompleksa, postaje najsavremeniji alternativni prostor kreativnosti, mode i dizajna, u čijoj revitalizaciji su učestvovali David Chipperfield, Antonio Citterio, Mario Cucinella, Matteo Thun, Tadao Ando... Zona Tortona tokom cijele godine vibrira od umjetničkih studija, dizajnerskih radionica, izloga, prodavnica i višenamjenskih prostora, a vrhunac je u periodu Milan Design Week-a.


Zona Tortona-Savona koje je rezultat transformacije velikog industrijskog kompleksa, postaje najsavremeniji alternativni prsotor kreativnosti, mode i dizajna, u čijoj revitalizaciji su učestvovali David Chipperfield, Antonio Citterio, Mario Cucinella, Matteo Thun, Tadao Ando... Zona Tortona tokom cijele godine vibrira od umjetničkih studija, dizajnerskih radionica, izloga, prodavnica i višenamjenskih prostora, a vrhunac je u periodu Milan Design Week-a. 


Posebnu pažnju arhitektima privlači Teatro Armani u Milanu, najznačajniji renovacijski poduhvat, ne samo za potrebe nedjelje mode već i veoma zapažen arhitektonski projekat unutar italijanske arhitekture. Bivšu fabriku čokolade Nestlé u predgrađu Porta Genova, Armani je 2000. godine po projektu japanskog arhitekte Tadao Anda pretvori u luksuzno sjedište Armanija. Povodom Milanske nedjelje dizajna 2019., u izložbenim prostorima Armani / Silos, Giorgio Armani, u čast japanskog arhitekta, otvorio je retrospektivnu izložbu Tadao Ando - The Challenge, koju je Centar Pompidou u Parizu organizovao 2018. godine, a postavu izložbe kurirao je sam umjetnik (https://www.armanisilos.com/).

Veoma zanimljivo prostorno iskustvo u istom distriktu, nudi etnografski muzej MUDEC - Museo delle Culture koji je nastao na brownfield lokaciji bivše fabrike grupacije Ansaldo, a djelo je arhitekte David Chipperfielda, koji je rezultat pobjedničkog rješenja na međunarodnom konkursu 2000.godine u organizaciji gradskog vijeća Milana. Ipak, Chipperfield-ov dizajn je vremenom znatno izmijenjen, do te mjere da se britanski arhitekt neko vrijeme odrekao projekta. Otvoren 2015.godine, danas je muzej novo kulturno mjesto usmjereno na brojne kulturne manifestacije. Kompleks muzeja sastoji se od skupine zgrada u obliku kutija, obučenih u zanimljivu materijalizaciju, čiji izgled pomalo podsjeća na nekadašnje proizvodne pogone i koji sadrži izložbene galerije i razne druge kulturne sadržaje za javnost. Ugrađen u centralnom dijelu kompleksa, djeluje veoma prozračan, metafizički prostor organskog oblika koji stvara dinamički kontrast strogo „paralelepipedalnoj“ geometriji ostatka zgrade muzeja.

f1 fondazione prada milan oma photo bas princen yatzerFondazione Prada,OMA

Ipak, najveći utisak u arhitektonskom i dizajnerskom smislu, na mene ostavio je projekat renovacije i još jedan u nizu brownfield lokaliteta, Fondazione Prada koji ponovo koristi nekadašnji industrijski kompleks, izgrađen 1910. godine kao destilerija, za promicanje savremene umjetnosti i kulture, arhitektonskog tima OMA otvoren 2015.godine. Nova Fondazione Prada pored naslijeđenih prostornih kapaciteta i autentičnih struktura, dobija još tri nove zgrade - veliki izložbeni paviljon, toranj i kino - tako da novi kompleks predstavlja istinsku zbirku arhitektonskih prostora, sa prefinjenim savremenim dizajnom, koji je prisutan u svakom segmentu od mikro do makro nivoa. Autori bez težnje da novo rješenje konkuriše ali i bez pretenzije da postane projekat zaštite, međusobno suočavaju sve forme i oblike u stanju trajne interakcije - nudeći skup fragmenata koji se neće ujediniti u jednu sliku ili dopustiti bilo kojem dijelu da dominira nad drugim. Torre kao poslednji završeni objekat, razvija se na devet etaža, od kojih je šest izložbenih prostora, na ukupnoj površini od oko 2.000 m2. Strukturu upotpunjava panoramska terasa površine 160 m2 u kojoj se nalazi bar na krovu. Nepravilna geometrija Torrea omogućava da se njegov vanjski izgled mijenja u zavisnosti od različitih tačaka posmatranja. Poseban efekat u kampusu kreira ,,zlatna’’ zgrada, i kino kamuflirano ogledalima, koji su nezaobilazni u foto sesijama posjetilaca. Nakon veoma dragocjenog obilaska muzeja i kampusa, ne propustite popiti kafu u veoma autentičnom enterijeru Luce bara koji je dizajniran od strane velikog američkog reditelja Wes Andersona.

Fondazione Prada Torre 14

cxgfdg

Da najpoznatije modne kuće u Milanu svoj profit generišu u pravcu kreiranja najsavremenijih kulturnih centara, rehabilitirajući zapuštene industrijske komplekse, pod dirigentskom palicom najvećih svjetskih imena iz svijeta arhitekture, govori i činjenica da je pored Armanija i Prade i modna kuća Gucci od stare fabrike Caproni, sagrađene 1915. godine u istočnom predgrađu Milana, koji su korišteni za projektovanje, sastavljanje i testiranje aviona, izgradila Gucci Hub, veliki kompleks koji sadrži kancelarije, izložbene prostore i prostore za održavanje modnih revija kao i kantinu i restoran. Autorski tim projekta je Piuarch, a projekat je realizovan 2016. godine. Modularna struktura, prekrivene karakterističnim krovom koji omogućava zenitalno osvjetljenje, sa autentičnim fasadama od cigle, na zanimljiv način prikazuje interakciju spoljašnjeg i unutrašnjeg prostora. Projekat i u parteru komunicira zatečene strukture i kontekst, a stakleni kubus sa metalnim brisolejima uspostavlja snažne odnose sa crvenim obojenim ciglama skladišta niskog nivoa.

I dok čekamo otvaranje granica, ja u kalendar upisujem još jednom Milano, jer za ovaj grad i sve one lekcije kojima nas uči potrebno je da se vratimo nekoliko puta. Sljedeći put, nadam se na Milan design week za koji mi je ove godine propao plan.


Brownfield lokacije predstavljale su jedan od značajnih razvojnih potencijala u postsocijalističkom  gradu, nakon što su brojni industrijski komepleksi iz doba socijalizma prestali sa radom i postali vodeći maligni prostori grada. Postreferendumskim ekonomski bum i nagli prodor stranih investicija na teritoriju Crne Gore, pozicionira ovakve lokalitete kao mjesto za generisanje novih savremenih sadržaja i profita, kreirajući trend izgradnje ‘’novih gradova’’. Tako je kompleks vojnog brodogradilišta Arsenal u Tivtu, koji datira iz doba austro-ugarske sa kraja 19.vijeka, koje je porastom ekonomije grada i ubrzanim napredovanjem okolne gradske i društvene infrastrukture, doživio Zlatno doba 1974. kada je Arsenal dobio mogućnost da pored domaćih, remontuje i strane ratne brodove. Početkom rata u bivšoj SFRJ i uvođenjem sankcija, dolazi do prvih loših poslovanja Arsenala, nakon čega slijedi period njegove potpune stagnacije i devastacije. Vlada Crne Gore, na ideju i inicijativu Pitera Manka, 2006. donosi odluku da Arsenal pretvori u veliku marinu za mega jahte i ekskluzivni nautičko-turistički centar. Nedavno, Crna Gora dobija još jedan novi grad, kao primjer uspješne transformacije brownfield lokacije bivšeg vojnog kompleksa Kumbor, u novi rezidencijalni – lučki grad Porto Novi.  Sada oba grada egzistiraju kao vodeći elitni turistički centri, čiji komodifikovani prostori posjeduju univerzalne karakteristike tržišnog - ekonomskog grada. Jedan od uspješnih primjera alternacije na mikronivou je i Kolektor, prostor nastao transformacijom bivše fabrike Titex, koju je Savez arhitekata Crne Gore, angažovao za potrebe arhitektonskih manifestacija i drugih kulturnih i alternativnih umjetničkih događaja, izmještajući kulturnu scenu grada van zvaničnih institucija. Da Crna Gora prepoznaje važnost potencijala industrijskog i vojnog naslijeđa, govori podatak da Ministarstvo kulture Crne Gore aktivno sprovodi plan kojim stare i zapuštene fabričke komplekse angažuje za potrebe razvoja kreativnih industrija. Sa tim u vezi, nedavno je završen urbanističko – arhitektonski konkurs za adaptaciju vojnog kompleksa Cerovo u Bijelom Polju u saradnji sa UNDP-om, u planu je rekonstrukcija starog turskog zatvora Jusovačatakođe za potrebe kreativnih industrija, a na Cetinju je već uspješno realizovan kreativni hub u prostorijama stare fabrike Košuta.


Napisala: Ema Alihodžić Jašarović arhitekta,
saradnik u nastavi na Arhitektonskom fakultetu u Podgorici

 

 LOGO WHITE

Časopis za Arhitekturu, građevinarstvo, enterijer. dizajn i ličnosti.

Kontakt


Tel: +382 (0) 20 665 155

Tel: +382 (0) 69 429 375

Tel: +382 (0) 67 210 904

E-mail: casopisprostor@gmail.com

Podgorica

 

Časopis Prostor u inboxu

PRIJAVA ZA NEWSLETTER:

We do not spam!